Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog
10 septembre 2016 6 10 /09 /septembre /2016 12:01

Bourc'hig àr glannoù ar Gwilen, Pennestin zo e-mesk ar c'humunioù a vro Naoned bet lakaet e departamant ar Mor-Bihan e grez an Dispac'h Bras.

Gellet e veze klevet brezhoneg ar vro e-doug an XIXvet kantved c'hoazh. Anat eo deomp rak e 1806 e oa bet lakaet e Breizh Izel get an Aotrou Coquebert de Montbret en e studiadenn, hag e 1889 e lâras ar chaloni Le Méné e veze c'hoazh komzet ar yezh-se «n'eus ket gwerso» er gumun.

N'eus ken nemet sellet doc'h ur gartenn evit gwelet ho kwalc'h a anvioù-lec'h brezhonek er gumun: Trehiguier, Kerfalher, Toullan, Men Harzein, Locbran,...

 

Ur stumm komzet.

Bec'h zo bet genin kavout ur stumm komzet d'an diaoul a anv-se evit lâret ar wirionez (pep hani e c'hoari pokemon, goût a rit !). A-benn d'ar fin ema daet ur reskont diget un den savet a gornad Damgan: D. Bodat. Ne vez ket komzet brezhoneg ar vro du-hont ken (a-c'houde penn-kentañ an XXvet kantved) mes chomet ez eus gerioù ha troioù-lâr e galleg an tro-àr-droioù. Sed, doc'h ar pezh en doa klevet a pa oa bugel e veze distilhet /penᵊ'ʃtin/ («penchtin» pe «penëchtin» mar kavit gwell). Netra souezhus enta.

Ha gwir eo, hrevez-an-dailh n'eus ket bet a chañch àr an anv-se a-c'houde gwerso bras. Mar klaskit stummoù kozh e vo atav ar mem sonenn: Penestin e 1557, Penestin e 1565, Penestin e 1630, Pennetin e 1779... (kerofis).

 

Orin ar ger.

A-beban e ta an anv-se enta ? Daou damm a zo ennañ, n'eus ket mar erbet àr an tamm kentañ «penn», Pennestin zo un tamm begenn dalc'het etre ar Mor-Bras ha stêr ar Gwilen. An anvioù e «penn» zo gerioù implijet stank get ar vartoloded evit deskriviñ an aod (evel ar galleg «cap»). Diaesoc'h eo bet kompren an eil tamm mes kredabl bras e tahe diàr ar ger «staen» (G. Buron), skrivet «steinn» a-barzh geriadur Kerampoul. Diàr levezon ur yezh roman (étain) e c'hellahe donet an tamm "e" dirak. Kenese ez eus parlantoù a Greisteiz ar vro douget da lakaat un tamm «e» dirak ar gerioù a sort-se (skeud= eskèd, stêr=estêr lakaomp), pezh a c'hellahe bout un diskosell d'an afer-se ivez me gred.

 

Gwerzh ar staen.

Adal -3000 kent J.K e komprenas an dud penaos gober ur mental nevez, an arem. Savet eo anezhañ diàr kouevr ha staen. Get an ijinadenn-se o doa gellet sevel binvioù nevez ha kaletoc'h doc'h an uz: armoù, dilhad-brezel, ostilhoù a-bep sort ha c'hoazh ha c'hoazh...

Tamm ha tamm en em strewas an deknologiezh-se dre Europa, ar pobloù a veve àr aodoù ar mor Atlantel o doa en anavet diwezhatikoc'h (adal -2500 kent J.K) mes e kreizig-kreiz ur marc'had «etrebroadel»e oant en em gavet rak dober bras o doa pobloù ar Mor-Kreiz a staen (dibaot eo aze). Ar staen prizius-se a oa stankoc'h e kostez Galisia, Kreisteiz Breizh hag e Bro Gernev-Veur. Pell pell amzer e padas ar c'henwerzh-se ha posubl mat e vehe anvet Pennestin diàr an tenniñ-staen pe pandeogwir e tremene marc'hadourion staen Abbaretz dre beg ar Gwilen...

 

Evit gouiet pelloc'h :

Cunliffe Barry, Facing the Ocean, Hardcover, 2001

 

Gerioù diaes ?

Bout a ra gerioù n'anavit ket er pennad-mañ ? Na gemerit ket poan get se ha kit da welet listenn ar gerioù diaes.

 Pennestin hag e anv
Repost 0
13 mars 2016 7 13 /03 /mars /2016 09:24

E Periag e raer «satanic» ag un evnig du ha gwenn anvet hydrobates pelagicus e latin. Kaer eo goût e ta ar ger-se ag ar brezhoneg ha kavout a reer anvioù hañval hed-ha-hed  get aodoù Breizh-Izel, a Houad da Bempoull: satanig. E Hanternoz Bro Galloù e reer «satao » anezhañ, «satanite» e Pikardi, «oiseau du diable» e Normandi ha c'hoazh ha c'hoazh...

Mes pezh liamm en deus ar c'haezh evn-se get an nDiaoul ? Div gredenn veunek zo stag doc'htañ.

 

Hebergeur d'image

 

Evn ar re varv ha daonet.


Ur moranv en deus e Kernev: ar c'habiten konjuret. An dud a grede e veze troet ar gabitened bet drouk doc'h o martoloded da satanig. Kondaonet anezhe da veviñ a-barzh kroc'hen un evn milliget ha da c'houzañv o stuz nevez da viken...

An dud a vor a zouge kas doc'h an evnig-se, trapet e vezent, lazhet ha lakaet a pign doc'h ur peul. Kemeret e veze evel evn a-wall seblant evel ma oa ar gawan, ar vran pe ar vorvran.

Ha tamallet dezhe o devout ul liamm re danav doc'h bed an anaon...

Ouzhpenn kabitened troket o c'horf e c'hellont bout, rak e lec'hioù arall e soñjed e oant martoloded beuzet er mor, lonket anezhe e islonk skontus ha braouac'h ar mor don. Daet int endro edan ar stumm-se da lakaat tregas e penn ar vartoloded hag o familh.

Kredenn strevet un tammig e pep-lec'h ha betak bro-Saoz.

 

Evn ar fallamzer.

 

Evel a pa na vehe ket bet ar-walc'h, ar satanig a veze tamallet dezhañ tenniñ fallamzer ! Ha gwir eo, a p'er gweler é nijal en dro d'ar bagoù e c'heller bout sur e veet edan ar seizh avel edan berr amzer ! Mall eo diskargiñ ar gouelioù !

Ha sed ar c'haezh satanik da vout moranvet «labous an amzer fall » peotramant «paotr an amzer fall ». C'hoazh e bro Gernev.

Ar soñj-se a gaver e galleg ivez : océanite tempête , pétrel tempête pe e saozneg: storm petrel.

 

Ar penaoz hag ar perag:

 

E gwirionez, an evnigoù-se a nij a-raok a pa welont ar fallamzer é tostaat doc'hte hag e taont da gavout repu e roudoù ar bagoù, aze e c'hellont chom en ur lec'h siouloc'h ha pesketa àr o gwar.

Treuzkomprenet eo bet o emzalc'h get an dud, hag e lec'h krompen e tostaont en abeg d'ar fall amzer, eo bet soñjet e tae ar fallamzer en abeg dezhe !

 

Evit gouiet pelloc'h:

 

Giraudon Daniel, Poissons et oiseaux de mer, Yoran Embanner, 2013

 

Garnier Michel, Mots et expressions des gens de mer en Presqu’île Guérandaise, a-barzh Histoire et Patrimoine, n°75, 2011, p2-17

 

Berr Alan-Gwenog, Ichtyonymie bretonne, Brud Nevez, 1973

 

Gerioù diaes ?  

Bout a ra gerioù dianavet geneoc'h er pennad-mañ ? na gemerit ket poan get-se ha kit da welet listenn ar gerioù diaes !

"Me halon e zo duzé é chajelleu er mor !"

"Me halon e zo duzé é chajelleu er mor !"

Repost 0
3 février 2016 3 03 /02 /février /2016 16:05
Kerhineg e Sant Nifar

Kerhineg e Sant Nifar

Hiriv e vo lakaet ar gomz àr un tamm lizherenn a c'heller gwelet c'hoazh àr an tier kozh evel e kreiskêr Periag: “K/varia”. Honnezh zo anvet “k barrennet”.
Ar c'h-k barrennet-se a lenner stank ha stank er c'hadastroù ivez hag ar skeudennoù a welit er pennad-mañ zo bet tennet anezhe.
 
Roudoù kentañ :
 
A-werz zo e oa anezhañ, hag an hani koshañ bet kavet a vehe bet kouchet e 1494.
Neoazh, mechal ha  koshoc'h e c'hellahe bout kel kavout a reer ar stumm K/entre e-lec'h Kerautret e dornskrid "D" al Libvre du Bon Jehan. Siwazh deomp, ne ouier ket reizh mat pegourz e oa bet ledet an dornskrid-mañ àr baper. E dibenn ar XVvet kantved hep mar erbet, ha hrevez al levr Chronique de l'Etat breton e vehe bet skrivet tro dro ar blez 1470.
Komzet hor boa a-zivout ar skrid-se er pennad kent, ha gwelet hor boa e oa bet savet get Gwilherm Sant Andraz, ur penn brierek anezhañ, genedik a Sant Andraz just arwalc'h.
 
Perak ?
 
Ar re a lede àr baper steudadennadoù anvioù tud pe lec'hioù é komañs get “kêr” o doa dleet kavet ken hir o zraoù m'o doa savet un tamm lizherenn nevez a-ratoezh kuit da goll o amzer.
“K/” a c'heller skriviñ timat, “kêr” ne lâran ket, ha eñ da gemer e lec'h.
Hrevez-an-dailh, an darn vuiañ anezhe a veze kavet e bro Gwened hag e Bro Dreger. Mes ne oa ket tu ar c'holl get Bro Naoned, hag evel ma lâren tuchant e oa stank evel brenn an niver anezhe e kadastroù kumunioù zo.
 
 
Setu skouerioù tennet a gadastr Periag bet savet e 1823:
K/vagaret
K/nodé
K/drien
K/gobelle
K/vin
 
Ha kement-arall e kadastr Skoulag e 1819:
K/quesso
K/laray
 
Estroc'h evit ar c'hadastroù a ziskouez sort lizherennoù, en anvioù familh e vezont kavet ivez. Skouerioù a vil vern a zo gellet lenn ivez, lakaomp e rolloù studi-noter kumun Aserag :
K/rolland
K/masson
 
Pe c'hoazh e niveradeg tud Sant Molv
K/duel
K/rio
 
E Skoulag c'hoazh :
K/poißon (ha get un "eszett" àr ar marc'had !)
 

(Louis K/poißon a g-Ꝃallan, 1796)

 
Un harz zo bet lakaet d'an implij-se e dibenn an naontekvet kantvet. Kuzul ar Stad en doa lakaet lemel ar lizherennoù-se tro ar blez 1895 rak start e oa gober getañ (tamallet dezhañ bout start da lenn, ha da luziiñ an enklaskoù).
Anzav a ran ne vez ket aeset gobet gete atav. Lakaomp, e kadastr Skoulag bet gwelet kent e weler anvioù e "ker" hag e K/ kej-mej, hag ouzhpenn kement-se, an den n'en doa ket kemeret ar boan da varreniñ mat e draoù !
 
Ha sed lonket ar c'haezh “K/” e mor an ankounac'h...
...betak bout adkaset d'ar vuhez e deroù an XXIvet a-drugarez d'un nebeut tud o doa c'hoantaet er skriviñ get o c'hlavier. A-c'houdevezh e c'hell an den er c'havet hag er skriviñ e Libreoffice, Word, ha me oar me.
 
 
Evit gouiet pelloc'h :
 
 
 
De Saint-André G. Chronique de l'État breton, texte présenté par Cauneau J-M et Dominique P. PUR, Rennes, 2005
 
 
Gerioù diaes ?
 
Bout a ra gerioù dianavet geneoc'h er pennad-mañ ? na gemerit ket poan get-se ha kit da welet listenn ar gerioù diaes !
 

* Da c'hortoz gwell, anvioù an teir c'humun: Sant Nifar (Saint Lyphard), Sant-Molv hag Aserag (Assérac) zo dre deori.

"Ꝃvagaret"

"Ꝃvagaret"

Repost 0
16 décembre 2015 3 16 /12 /décembre /2015 20:01

Moarvat hoc'h eus bet tro da welet bagoù kozh skrivet o marilherezh get lizherennoù ha sifroù kammdroek. A-zivout an hengoun martolod-se e vo komzet berr-ha-berr hiziv.

 

Anat deoc'h, bed ar mor zo bet atav unan lan a gredennoù hag ur bern zo chomet anavet mat memb e-touez an dud ned int ket a-vor anezhe : na faota ket lakaat koulined, merc'hed peotramant beleion àr-vourzh kel seblant fall e vehe hrevez ma lârer.

 

(Ur brav a bevar "hebesk" zo gellet gwelet àr ar gartenn-bost-se bet tennet e porzh ar Groazig...)

 

Ar skriviñ-marilherezh zo bet stag doc'h un tamm kredenn ivez : linennoù pe stummoù zo a vehe a-wall seblant. Lâret e veze e-mesk an dud ne vourre ket ar mor gwelet lizherennoù stummet get linennoù a-blom. Kement-se na vehe ket «hebesk», na daole ket pesked. Mes gwashañ zo, skriviñ letrennoù sonn en o flom a lakahe ar mor en arfleu...

 

Sed, kavet o doa ar voraerion un dro da ziskoselliñ : skriviñ lizherennoù kammdroek ha bolzet o dibenn kuit d'en devout linennoù a-blom trema ar mor.

Keneve-se e vehe bet skontet ar pesked get ar vag hag ar c'haezh pesketour a vehe distroet ag e besketerezh hep ket ha netra, mar d'eo ket bet gwallgaset get un taol-mor ivez.

 

Hiniv ne greder ket e sort traoù ken, nemet e farian. Adkemeret eo bet lizherennaoueg an dud a vor e lec'hioù zo evit traoù a hiniv an deiz, get lizherennoù hebesk eo bet savet logo ofisial kêr Douarnenez lakaomp, e levrioù a-ziàr an traoù a vor e vez gwelet aliesik ivez.

 

Tud a zalc'h da skriviñ o marilherezh evel-sen pandeogwir o c'havont brav ivez, hag e jaojont gwell doc'h ur vag mod-kozh. Erfin, ned on ket sur ema «hebesk» al letrennoù-se mes «hedourist» ne lâran ket... Ha me da denniñ ur foto anezhe en ur gerzhet e porzh ar Groazig.

 

(...Ar "pevar"-se, bet skrivet get trebaliz, na ziskouez ket bout hebesk !)

 

Na bout e vez gwelet aliesik àr ar c'hartennoù-post kozh ned eo ket lâret ema ar mod-se d'ober ag ar vro, rak perzhier bro Naoned, evel hani ar Groazig, a oa lan a vagoù daet a vro Gernev. Hag é sellet a-dost e weler e ta an holl vagoù get sort letrennoù ag ar vro-hont. Ha n'em eus ket kavet un anad sklaer anezhe e-touez bagoù bro Naoned (nag e-touez reoù bro Gwened ivez). Da grediñ zo eta, ne oa hani éc'h ober gete keneve martoloded Kernev (mes ned on ket peursur ha mar gouiit pelloc'h lârit din).

 

Gerioù diaes ? 

Bout a ra gerioù dianavet geneoc'h er pennad-mañ ? na gemerit ket poan get-se ha kit da welet listenn ar gerioù diaes !

(Lizherennoù hebesk àr gouc'h ur vag kozh ag ar Groazig)

(Lizherennoù hebesk àr gouc'h ur vag kozh ag ar Groazig)

Repost 0
1 juillet 2015 3 01 /07 /juillet /2015 11:58
Tour-tan ar forn

Tour-tan ar forn

A-vaez d'ar Groazig ez eus ur platur anvet « platur ar Forn ». Meur a vag zo aet da skoiñ àr ar bazoù hag àr ar c'herreg a gaver eno : ar Beniged, ar Gouez-Vaz,...

Brudet ma oa evit bout ul lec'h dañjerus e voe savet àrnezhañ un tour-tan etre 1816 ha 1821.

 

 

Un dra souezhus a zo neoazh, an tour-tan-se a zo bet savet àr ur c'hrug. Ur c'hrug zo ul lec'h savet get an dud, stumm ur manez anezhañ, get mein. Al lec'hioù-se a dalve da vezioù e-grez an Neolitik dreistholl. Reoù brav a gaver en tro-àr-droioù evel hani Gavriniz er Mor-bihan pe c'hoazh hani Disignag e kêr Sant-Nazer. Savet pe adimpllijet int bet betak an Oad-Houarn.

Ha nend eo ket bet beuzet o zalvoudigezh-sakr e islonk an Amzer rak atav int bet doujet get an dud a-c'houde. Evel-se, an arkeologourion en deus kavet, a-barzh krug Roc'h Priol e Kiberen, un den bet interet edan ur c'hrug-kozh (ag an Neolotek) e mare ar Grennamzer (VII-VIIIvet), sed un adimplij àr an diwezhat !

 

Met perak en em gav hennezh er mor-don ?! A pa oa bet savet ne oa ket an douar-bras lec'h m'er gweler hiniv an deiz. Meur a aet àr-raok zo bet graet get ar mor a-c'houdevezh. Krug ar Forn a oa bet savet àr vlaen ur manezig àr an douar.

Ha sed-eñ goloet get ar mor bep gourlanv hiniv an deiz, ha kent-pell ne vo ket gwelet ken kredabl, beuzet ma vo anezhañ.

 

(An douar àr-gil. Diàr :  Cunliffe Barry, Facing the Ocean, Hardcover, 2001)

 

Ur voem eo bet d'an dud gwelet kement-tra, un dra savet, ur c'hrug, kollet er mor, ha bec'h d'an istoerioù, d'ar jubennoù lan a fantazi.

Paot-mat a sorbiennoù a-zivout kêrioù beuzet a veze kontet àr aodoù bro-Naoned evel e Periag lec'h ma vehe bet beuzet ar vourc'h kozh miret enni teñzorioù brav diwallet get korriganed, peotramant e Brandu, e kumun an Drebal, lec'h ma oa goloet ur gêr-veur get ar mor.

 

Sort istoerioù zo bet e platur ar forn ivez moarvat, kement-se a anad àr ar gartenn-mañ. Savet e 1800, skrivet eo lec'h m'ema Platur ar Forn « ruine d'une ville et de son port » :

 

E gwirionez e oa roudoù ag amzer an Neolotek.

 

 

* an anv « ar forn » evit ar pezh a anver « le four » e galleg zo teorik mes moarwalc'h e chom martoloded ag ar mor-bras a oui penaos e vez lâret e brezhoneg.

 

.Foto an tour-tan : Archives 44.

 

Gerioù diaes ? 

Bout a ra gerioù dianavet geneoc'h er pennad-mañ ? na gemerit ket poan get-se ha kit da welet listenn ar gerioù diaes !

 

 

Repost 0

Présentation

  • : Mitaw
  • Mitaw
  • : Dans ce blog vous trouverez des informations sur l'histoire, les langues, et les traditions orales du Nord-Ouest du pays nantais.
  • Contact

Plus d'infos sur notre page Facebook/ Kit d'hor pajenn Facebook da ouiet pelloc'h  : Mitaw Arblog

 

Recherche

Plus de photos sur notre Tumblr / Fotoioù ouzhpenn àr hon Tumblr :

 

Catégories